قلعه ی خضربیگ

بخش کوهسرخ با وسعتی معادل 2193 کیلومتر مربع ، شامل نیمه ي شمالی شهرستان کاشمر می شود. کوهسرخ منطقه اي کوهستانی و فلات مانند است که از هشت سو ، شش شهرستان آن را همچون نگینی در بر گرفته اند : از شمال نیشابور ،از شمال غرب سبزوار ، از مغرب بردسکن ، از جنوب غربی خلیل آباد ، از جنوب و جنوب شرقی کاشمر و از شرق و شمال شرقی تربت حیدریه.

رشته کوه(کوه سیاه) کوهسرخ با دیواره اي بلند گویی خط پایانی بر بخشی از کویر بردسکن و دشت هموار خلیل آباد و کاشمر است . قرار داشتن در ارتفاعات و نزدیکی به دشت ، آب و هوایی متفاوت از نقاط اطراف براي کوهسرخ به ارمغان آورده است . زمستان طولانی عملا دوره ي گرما را محدود کرده است به نحوي که در حال حاضر ، بجز در ادارات ونهادها در هیچ یک از منازل مسکونی روستاها و شهر ریوش کولر وجود ندارد و اگر تعداد انگشت شماري پیدا شوند ، کاربرد چندانی نخواهند داشت.

جاذبه هاي کوهسرخ :

بهترین فصل سفر به کوهسرخ از اول بهار تا آخر اردیبهشت است . البته مواقع دیگر ویژگی خاص خود را دارد . ما در این گفتار به معرفی برخی جاذبه هاي گردشگري کوهسرخ به صورت نمونه اي و مختصر می پردازیم :

الف :جاذبه هاي طبیعی چشم انداز هاي زیبا و تفرجگاه هاي کم نظیر کوهسرخ را تحت عنوان جاذبه هاي طبیعی در این قسمت معرفی میکنیم.

1- تنگل (جنگل): تنگل ها در کوهسرخ یادآور جنگلهاي طبیعی سالیان گذشته بوده است که کم کم به جنگلهاي مصنوعی تبدیل شده اند و در کوهسرخ تنگلهایی از این دست فراوانند که از جمله می توان به تنگلهاي زیر اشاره کرد:

تنگل آب : متصل به روستاي کریز و واقع در مغرب این روستا ، تنگل مذکور با جهت شمالی ، جنوبی از مظهر چشمه ي قنات گونه ي آبگرم (گرمک) شروع شده و پس از طی مسیري ناهموار و گذر از چند آبشار کوچک و بزرگ به رودخانه ي شش تراز می پیوندد . آبشارهاي زیباي کریز در این تنگل واقع شده است .

بستر تنگ با دیواره هاي سنگی عمیقی در قسمت آبشارها ، بسیار جالب و جذاب است .

تنگل باغ غازي (باغ غزي): واقع در2 کیلومتري جنوب شرقی روستاي کلاته تیمور با درخت هاي قدیمی و سر سبز گردو ، چنار ، سپیدار ، بید و درختان میوه ، آب گوارا ، سرسبزي ، فراوانی جنگل هاي تمشک از ویژگی هاي خاص آن است .

تنگل قوزستان : در 8 کیلومتري جنوب روستاي کریز قراردارد . تنگلی سرسبز و پوشیده از درختان تنومند گردو، سپیدار ، چنار ،بید و درختان میوه همراه با آبی گوارا . در بعضی قسمتهاي این رودخانه نی زارهاي طبیعی توجه انسان را بخود جلب میکند . فصل بهار ، فصل خود نمایی ارغوان هاي وحشی قسمت هاي غربی این تنگل است . قلعه ي قدیمی قوزستان نیز در این منطقه قرار دارد .

تنگل دربنا : در 4 کیلومتري جنوب روستاي کریز مشابه تنگل قوزستان با طول کمتر .

تنگل بریدر : در 4 کیلومتري جنوب شرقی روستاي داغی داراي درختان بسیار قدیمی و بسیار تنومند گردو و بعضی اشجار مختلف دیگر .

تنگل خوینه : در 3 کیلومتري جنوب غربی روستاي قراچه و جنوب روستاي پایین دره پوشیده از درختان گردو و سایر میوه ها .

2- رود خانه ها : غالبا تمام تنگلها در دره هایی که آب دارند به وجود آمده اند ، که پیش از این بعضی آنها را معرفی کردیم . از این میان رودخانه هاي کوهسرخ تنها به رودخانه ي دائمی و پراهمیت شش تراز می پردازیم .

رودخانه شش تراز به طول تقریبی 35 کیلومتر تا محل ترازها(شش تراز) یکی از مهمترین رودخانه هاي در خور ذکر مناطق اطراف است .

3- کوه ها : از بین کوه هاي مرتفع وجالبی چون باغدشت، سرسپیدار ،کرگیز و ... فقط به معرفی مرتفع ترین آنها کمر اره می پردازیم .

کمر اره : با ارتفاع 2775 متر از سطح دریا واقع در کوهسرخ - دهستان بر کوه 40 کیلومتري شمال شرقی مرکز شهرستان کاشمر ، جهت کوه:شمالغربی - جنوب شرقی یکی از بهترین عرصه ها براي کوهنوردان مبتدي و حرفه اي است . با آنکه ارتفاع کمر اره در مقابل ارتفاعات کشور چشمگیر نیست . پوشش گیاهی خاص این کوه از دیگر محسنات آن است: درخت بنه ، انجیر کوهی ، گیاهان خوراکی مانند پیاز کوهی ، سیر کوهی ، کنگر ، غاغرو و.... و گیاهان دارویی نظیر : آویشن ، کلپوره و ... .

4- آبگرم ها :

آب گرم باغ غازي:  در 8 کیلومتري جنوب شرقی کلاته تیمور و در انتهاي تنگل غازي که از طرف خلیل آباد نیز راه دارد . آب آن از گرماي فوقالعاده اي برخوردار است و

بواسطه ي مناظر زیباي اطراف آن ، همه ساله در ایام بهار و تابستان پذیراي مراجعین زیادي می باشد .

آبگرم کریز : در 2 کیلومتریروستاي کریز که بر روي جاده آسفالته منتهی به کریز واقع شده است . اطراف آن دیوار شده و سکوهایی براي آن تعبیه شده است . امتیاز آن

بر سایر آبگرم هاي کوهسرخ این است که اولا دسترسی به آن آسان است . ثانیا به دلیل اینکه دیوار داشته و محفوظ است ، خانم ها نیز میتوانند استفاده کنند.

آبگرم گرمک : در 7 کیلومتري شمال روستاي کریز و 7 کیلومتري جنوب روستاي بندقراء در دره اي پر درخت و سبز واقع شده و عمده ي آب کال گرمک از آن تامین می شود .

5- یخچالهاي طبیعی : معروفترین یخچال طبیعی کوهسرخ ، یخچال هاي طبیعی بند قراء است که در 8 کیلومتري شمال روستا واقع شده است . البته از طرف روستاي توندر نیز راه دارد. به نظر می رسد کوه سنگی عظیمی که درمحل یخچال ها قرار داشته بر اثر عاملی ریزش کرده و به تکه سنگ هاي بزرگی تبدیل شده است که از انباشته شدن سنگ ها روي یکدیگر ، گاه حفره ، چاله و یا چاه هاي عمیق ایجاد شده است . آب و برف جمع شده در زمستان در داخل این چاه ها و فضاي خالی داخل آنها بر اثر جریان هوا و یا عوامل دیگري یخ می زند که در تابستان نیز این یخ ها وجود داشته و هیچ گاه آب نمی شوند. در پایین کوه مذکور چشمه ي آب بسیار سردي وجود دارد که نزدیک به دماي انجماد است .

6- النگ ها : النگ ها به چمن یا علفزار طبیعی گفته می شود که در اثر رطوبت کافی و همیشگی خاك ، همیشه سرسبز و شاداب است . النگ ها در کوهسرخ بعد از حفر چاه هاي کشاورزي رو به خشکی و نقصان گذاشته اند . اما هنوز بعضی النگها طراوت و شادابی خود را حفظ کرده اند. که ما به مهمترین آنها یعنی سرمرغ می پردازیم :

النگ سرمرغ در 5 کیلومتري شمال روستاي موشک قرار دارد ، با آنکه هیچ گاه از وجود دام براي چرا خالی نمی شود ولی همیشه مانند چمن فوتبال سرسبز است . النگ سرمرغ با فضاي هموار نسبتا مسطح شبیه زمین هاي ورزش گلف است .

النگ بندفریز در 5 کیلومتری شرق روستای خضربیگ و در مجاورت قنات بزرگ بندفریز نیز از معدود النگهای کوهسرخ بوده که سالیان متمادی محل کوچ بهاره دامداران مختلف شهرستان کاشمر بوده است.

باغ الملو در پاییز

ب : آثار باستانی : در معرفی آثار باستانی بیشتر به معرفی آثاري می پردازیم که نمود بیشتري دارند و در دسترس بوده و آثار بجامانده از آنها قابل توجه است .

1- بند شاهی : واقع در 8 کیلومتري جنوب غربی روستاي کریز ،که بر روي رودخانه شش تراز بسته شده است . در حال حاضر با خراب و گشاد شدن دو حفره از آبراهه هاي پایینی سد ، آب رودخانه از آن عبور می کند . سد مذکور به قولی در قرن هفتم و به نقلی در قرن چهارم هجري احداث شده است .

2- قلعه ي دختر  (قلعه ي بردارود ، بژدارو): در یک کیلومتري غرب سد شاهی و در حاشیه رود خانه بر فراز قله اي سنگی و صعب الوصول ساخته شده است.

.این قله متعلق به اسماعیلیان بوده است که در زمان حمله ي هلاکو تخریب و به آتش کشیده شده است .

3- قلعه ي پسر : در 3 کیلومتري شمال غربی قلعه دختر ، روي کوهی بلند و خاکی ساخته شده است . این قلعه قدیمی تر از قلعه ي دختر می باشد و آثار کمتري از آن بر جاي مانده است .

4- سرو ریوش : این سرو بسیار قدیمی که در طول سالیان متمادي آسیب هاي فراوان دیده است از فرزندان سرو قدیم و مقدس کشمر است . زرتشتیان ساکن در کاشمر و اطراف سرو مقدس کاشمر پس از حمله ي اعراب به ارتفاعات شمال کاشمر که منطقه اي کوهستانی و امن بود پناه آوردند و زندگی جدیدي را در این منطقه"ریوش" بنا کردند. بقایاي اندك آتشان (آتشکده ) قبرستان گبرها ( زردتشتیان)و قنات گبري از یادگارهاي ایشان در اطراف سرو ریوش است . سرو مذکور در حاشیه يخیابان سرو ریوش ، جنب تکیه ي محترم علی اصغري قرار دارد .

5- قبرستان قدیمی نامق : قبرستان قدیمی نامق که تاریخ یکی از سنگهاي آن به سال 112 هجري قمري می رسد ، یکی از قدیمی ترین قبرستان هاي موجود ودایر در شهرستانهاي اطراف است . در کنار قبرستان قدیمی نامق، قبرستان کوچک بهایی هاي نامق وجود دارد .

6- قلعه قدیمی چوقان : قلعه کهنه چوقان که از آثار باستانی روستاي ایور بوده ، که قدمتی از زمان صفویه داشته و در 5 کیلومتري جنوب روستاي ایور ، در کلاته چوقان (چغِو) واقع است .همچنین داراي برجهاي نگهبانی و آثار دیگري که الان هیچ اثري از آنها باقی نمانده و فقط سخنان پیران روستا مدعاي این گفته می باشد…. که به دلایل عدم توجه مسئولین و مردم ، فقط اندك اثري و نامی از آن باقی مانده است.

7- قلعه گبر حصار: واقع در جنوب شرقی روستای خضربیگ نیز از قلعه های گبر نشین منطقه است که هم اکنون بقایای قبرستان گبرها از آن برجای مانده است.

8- کوه چهل دختر در فاصله 8 کیلومتری شرق روستای خضربیگ از دیگر آثار باستانی کوهسرخ می باشد.

9- گردنه شتر (مجسمه دو شتر و یک صندوقچه سنگی) واقع در 2 کیلومتری جنوب روستای خضربیگ، آثار باقیمانده از کاروان عروس و داماد بخت برگشته ای است که به گفته پیران روستا برای در امان ماندن از شر دزدان از خدا خواسته اند که تبدیل به سنگ شوند.

ج : مزار ها و مکانهاي زیارتی :

1- مزار شیخ ابوالحسن : واقع در 500 متري جنوب روستاي نامق ، مزار مذکور در دشتی سرسبز و در کنار باغات میوه واقع شده است . شیخ ابوالحسن پدر شیخ احمد جامی نامقی است .

2- مزار ملا نور محمد مکی : در 500 متري حاشیه ي جاده کاشمر به ریوش متصل به روستاي مکی و در غرب آن واقع شده است . ساختمان آن از جاده بخوبی مشخص است .

3- مزار پشت پنجه: در 10 کیلومتري شمال روستاي اوندر ، متعلق به ملا محمد مغرب زمین و دو فرزندش. بنایی گلی و ساده دارد ، اطراف آن در گذشته بزرگ بوده است . کوههاي اطراف این مزار از اولین و مهمترین چراگاه ها و مراتع دام پروري در کوهسرخ است . قناتی در زیر بستر کال جاري در کنار مزار ظاهر شده که حکایت از سابقه ي طولانی زندگی در آن منطقه دارد .

4- مزار موشک : در سمت شرقی و متصل به روستاي موشک . دو اتاق در کنار مزار ساخته شده است و دور مزار بصورت قبري بزرگ دیوار شده است . روي قبر را سنگ هایی مانند سنگواره یا فسیل به شکل جمجمه ، هندوانه و اشکال دیگر پوشانده است . روي برخی از سنگ ها فسیل هایی شبیه گندم و جو دیده می شود .

5- چهل مردان : واقع در 2 کیلومتري جنوب شهر ریوش در چهل مردان مزاري دیده نمی شود ولی منطقه اي مورد احترام است . در قسمتی از این منطقه به نام سمُ دُلدُل مردم طعام نذري می دهند .

6- مزار تک زیارت : واقع در روستاي داغی در سمت غربی تنگل بریدر .

7- مزار شیخ محمد حسین اشراقی : واقع در سرخاکاي روستاي ایور که شیخ محمد حسین به سال 1267 ه ش در ترشیز متولد شد . پدرش حاج ملا علی ایوري از عرفا و زهاد عصر خود بود . وي که در کودکی پدرش را از دست داده بود، با همت و تشویق مادرش به تحصیل اشتغال ورزید . مقدمات را در حوزه ي علمیه ي حاج سلطان العلما گذراند . سپس براي ادامه ي تحصیل روانه ي عراق شد و در نجف اشرف ، از محضر عالمان بزرگ آن روزگار بهره ي فراوان گرفته ، به ایران برگشت و در مدرسه ي دارالفنون تهران، به عنوان استاد ادبیات مشغول تدریس شد .

منبع: www.eivar.org  با اندکی اضافات توسط مدیر وبلاگ